Технология/Инновация

АЙБАН ЧАРБА (Жорж Орвел)

11 ноября 2017 г. 15:18 167

I Бөлүм

Бай чарбанын ээси мистер Жонс уктаганы баратып тооккананын оозун бекитти да, мастыгы менен кичинекей тешигин жапканды унутуп калды. Колундагы панары ары-бери теңселип, тегерек жарыгы бирде нары кетип, бирде бери кетип баратты. Акыры арткы эшиктен кирип, өтүгүн силкип таштаган соң челектеги сырадан бул күндүн акыркы чөйчөгүн кылкылдата жутуп, керебетте үчүнчү түшүн көрүп аткан миссис Жонстун жанына сулк жыгылды.

Жатак үйдүн жарыгы өчөөрү менен короодо дабыр-дубур, күбүр-шыбыр башталды. Күндүз эле картаң Корбашынын, көрсөтмөлөрдө далай байге жеңген таза кандуу көк камандын, өткөн түнү укмуштай сонун түш көргөнү жана аны жалпыга угузгусу келгени тууралуу кабар бүтүндөй короого тараган. Натыйжада мистер Жонс тынчыры менен жаныбарлар чоң сарайга чогулмак. Картаң Корбашыны (эл алдына Уиллингдондун сыймыгы деп аталып жүргөнү менен бул жерде аны Корбашы дешет) чарбада баары сыйлачу. Ушундан улам анын сөзүн угуш үчүн бир сааттык уйкудан калууга бардыгы чын дилден макул болду.

Корбашы короонун төрүндөгү шыпка илинген панардын жарыгы түшкөн секичеде, бир кучак самандын үстүндө жатты. Ал быйыл он экиге чыкмак. Бирок акыркы жылдары кыйла картайып калганына карабай, дале кадырын жогото элек. Анын акылдуу, мээримдүү келбетин керек болсо аркайган азуусу да бузчу эмес. Ошентип акырындан жаныбарлар агылып келе баштады. Топураган немелер өз ыңгайына карай орун алабыз деп көпкө ыбырсыды.

Чү дегенде эле Ичкебел, Иймеккаш жана Тиштээк аттуу үч ит келди. Алардын артынан чочколор кирип текченин алдындагы самандан орун алды. Тооктор терезенин кырларына чокчоюп, көгүчкөндөр барпырап келип туура устундарга конду. Койлор менен уйлар чочколордон кийин орун алды да, дароо эле магдырап кепшегенге өттү. Жанаша кирген Тоотору менен Кашка майда жандыктарды тебелеп албаш үчүн барпайган жүндүү чоң туяктарын өтө кылдат шилтеп, секичеге шашылбай жакындады. Кашка дегенибиз төрт кулун туугандан кийин узун-туурасы чыгып кеткен орто жашар дампыйган бээ. Тоотору болсо аты эле айтып тургандай бою эки метрдей келген, эки аттан ашык күчү бар кабелтең жылкы. Маңдайындагы узун кашкасынан улам маңыроо чалыштай көрүнөт. Айтмакчы, ал акыл-эси боюнча башкалардан эч айрымаланбаганы менен, туруктуулугуна жана укмуштуудай эмгекчилдигине карап баары сыйлачу. Аттардын артынан Чунак эчки менен Бенжамин эшек жетип келди.

Баарынан улуусу да, баарынан терсаягы да ушул Бенжамин. Ал көбүнчө сүйлөбөйт деле, бирок бир сүйлөсө катыра сүйлөйт. Мисалы, бир жолу «Кудай мага чымындан сактаныш үчүн куйрук берди. Бирок мен куйруксуз деле, чымынсыз деле жансактап кетмекмин» деген. Айбандардын арасынан эч качан күлбөгөн жападан-жалгыз жаныбар да ушул. Кокус мунун себебин сурап калышса, тек гана күлүүгө себеп жок деп кутулчу. Ал бир гана Тоотору менен ынак болгонуна карабай, анысын да байкатчу эмес. Жекшемби күндү экөө бакчанын артындагы кашаада эч сүйлөшпөй жанаша оттоп жүрүп өткөрөр эле.

Аттар жаңы эле орун таап сунала жатканда энесинен эрте ажырап калган бир үйүр өрдөктүн балапаны балпаңдай басып кирип келди. Алар чыйк-чуйк этип чыйпылдашканча ары-бери темселеп, тебелендиде калбагандай ыңгайлуу орун издеп калды. Кашка аларды алдыңкы буту менен калкалай берди эле тигилер ошол эле жерден уйкуга кетти. Соңку мүнөттөрдө мистер Жонстун кош дөңгөлөктүү арабасын тарткан чолок акыл боз байтал Молли бир кертим кантты шимирип алып кылыктана басып кирди. Ал секичеге жакын жайгашып алып улам-улам жалын серпип жатты. Мунусу көкүлүнө байланган бир тутам кызыл тасма менен мактана албай чыдамы кетип тургандагысы. Эң акыркы болуп адатынча жылуураак жай издеп эки жагын уурдана караган таргыл мышык көрүндү. Ал ары-бери карап атып аягында Тоотору менен Кашканын ортосуна кыпчыла жатты да, бырылдап уйкуга кетти. Ошону менен Корбашынын бир да сөзүн уккан жок.

Жыйналышка арткы эшиктин кырында уктап жаткан үйрөнчүк карга Мойсейден башка бардык жандыктар келип бүттү. Корбашы жаныбарлар ыңгайлаша орун алып, угууга даяр болуп калганын көрүп, бир жөтөлүп алып сөзүн баштады:

- Жолдоштор! Өзүңөр билгендей, өткөн түнү мен таң каларлык түш көрдүм. Бирок мен аны бир аз коё туруп айтсамбы деп турам. Алгач мен силер менен такыр башка нерсе тууралуу сүйлөшүп алгым келет. Байкашымча, жакында мен араңардан кетет окшойм. Ошондон улам канча жылдык тажрыйбамды өлүп кете электе бөлүшүп калууну мойнумдагы борч деп билдим. Мен өтө көп жашадым жана күпкөмдө жатып алып көп нерсени ойлогонго жетиштим. Ушундан улам жер бетиндеги жашоонун түзүлүшү тууралуу түшүнүгүм учурда жашап аткан бир да жаныбардан кем эмес деп толук ишеним менен айта алам. Мына силер менен сүйлөшкүм келген нерсе ушул.

Эмесе, жолдоштор, биздин жашоо кандай түзүлгөн? Келгиле чындыкка тике карайлы. Жакырчылык, аягы жок эмгек, күтүүсүз өлүм – мына биздин маңдайга жазылган жашоо. Биз бул жалганга келебиз да, эптеп өлбөгөнчөлүк азыгыбызды жеп өтүп кетебиз. Анысы аз келгенсип ишке жарамдуу жаныбарларды кашык каны калганча иштетишет. Качан алардын алы кетип, эч нерсеге жарабай калганда укмуштай канкорлук менен өлтүрүп тынышат. Деги бүтүндөй Англияда бирге чыккандан кийин жыргалчылык менен, бейпилдик менен кош айтышпаган бир да айбан жок. Анлгияда эркиндик эмне экенин билген бир да жаныбар жок. Жакырчылык менен кулчулук жаныбарлардын жашоосу. Мындан эч кайда качып кутула албайбыз.

Бирок эмне жаратылыш мыйзамы ушундай түзүлгөн дейсиңерби? Же эмне биздин мамлекет өз аймагында жашагандарды бага албай турганчалык кедей дейсиңерби? Жок, жолдоштор, жок, жок жана дагы бир жолу жок! Англиянын жери түшүмдүү, аба ырайы мээлүүн. Ал бизден сырткары дагы көптөгөн жашоочуларды тойгуза алат. Бир эле биздин чарбабыз ондогон жылкы, жыйырмалаган уй, жүздөгөн койду тойгуза алат жана ошонун баары түшкө кирбегендей эркиндикте жыргап-куунап жашаса болот. Андай болсо эмнеге минтип кыйналып жүрөбүз? Анткени биздин тапкан-ташыганыбыздын баарын адамдар ээлеп алып жатышат. Маселе ушул жерде. Кыскача айтканда – маселе кишиде. Киши - мына биздин чыныгы душман. Эгер биз адамдан кутула алсак, анда ачарчылык менен жан кыйнаган жумуштан түбөлүкө кутулабыз. Анткени ушунун баарынын бирден-бир себеби ошол.

Бүткүл жан-жаныбардын ичинен бир гана адам баласы баарын колдонот, бирок эч нерсе өндүрбөйт. Ал сүт бербейт, жумуртка туубайт. Аны кошко чеге албайсың, анткени ал өтө алсыз. Ал коён кууганга жарабайт, анткени ылдам чуркай албайт. Бирок ал баарыбыздын үстүбүздөн бийлик жүргүзөт. Ал бизди өзү үчүн иштегенге мажбурлайт. Биз өндүргөн нерселерди алат бирок бизди эптеп эле тойгузат. Жери биздин күч менен иштетилип, биздин кык менен семиртилет. А биздин эмнебиз бар? Жон терибизден башка эч нерсебиз жок. Мына силер, уйлар, өткөн жылы канча литр сүт бердиңер? Кана ошол торпогуңарды дыңкыйта бага турган сүттөр кайда кетти? Анын баарын бир тамчысын калтырбай душмандарыбыз ичти. А силерчи тооктор, бул жылы канча жумуртка туудуңар жана анын канчасы жөжө болуп чыкты? Калган жумурткаңар кайда? Аларды Жонс менен анын жумушчулары өздөрү үчүн базарга алып чыгып сатып ийишти. А сенчи Кашка, кайда сенин кулундарың? Төрт бакандай кулунуң, карыганда тирек болоор балдарың кайда? Аларды бирге чыгары менен биринин артынан бирин сатып жоготушту. Эми сен аларды өмүр бою көрбөйсүң. Аларды кандай кыйынчылык менен туудуң, кандай кыйынчылык менен талаада иштедиң, а кайрымына эмне тийди? Кичинекей тоют менен бастырмадан өзүң баткыдай орун, болду!

Анысы аз келгенсип ушул эптекей жашообузду да аягына чыгара жашатышпайт. Чынында мен нааразы деле эмесмин, мен бул жагынан жолдуу болдум. Азыр он үчүнчү жылымды жашап атам. Төрт жүздөн ашык торопойлуу болдум. Каманга буюрган жашоо ушундай экен. Бирок, өмүрүнүн соңунда жалаңдаган канжарга туш келбеген бир да жаныбар жок. Мына силер, маңдайымда отурган торопойлор, арадан бир жыл өтпөй бириң да калбай чыркыраган бойдон жашооңор менен кош айтышасыңар. Бүт баарыңарды, уй, кой, чочко, тоок дебей баарыңарды ушундай коркунучтуу өлүм күтүп турат. Ал тургай аттарды да, иттерди да бул коркунуч айланып өтпөйт. Мына сен, Тоотору, алдагы тоону томкорчудай күчүң кеткен күнү Жонс сени да касапчыга өткөрүп берет. Ал болсо кекиртегиңен мууздап туруп, этиңди туш келди таратат. Иттердин карылыгы жетип, тиши түшкөн күнү мойнуна кыш байлап, жакын жердеги көлмөгө чөктүрүп салышат.

Бизге жетчү бардык кесепеттин анык себеби киши экени силерге дагы эле жете элекпи, жолдоштор? Кишиден кутулсак биздин эмгектен жаралган түшүмгө эч ким ээлик кыла албайт. Эртеси эле жакырчылык менен адилетсиздиктен кутулабыз. Кана, кандай дейсиңер? Күчүбүздү аябай, күн-түн дебей иштеп кишинин баскынчылыгынан кутулалы! Ойгонгула, жолдоштор! Мына менин чакырыгым. Көтөрүлүш качан ишке ашат, бир жумадан кийин болобу, же жүз жылдан кийин болобу, так билбейм, бирок кудум ушул саманда турганыма ишенгендей, эртеби-кечпи адилеттүүлүк жеңишке жетээрине ишенем. Мейли, анча узак жашабасаңар да, бардык жашооңорду ошол күндү жакындатууга арнагыла! Эң негизгиси – менин чакырыгымды өзүңөрдөн кийин келгендерге жеткиргиле. Артыңардан келген муун бул күрөштү жеңиштүү жыйынтыктасын.

Жана эң башкысы, жолдоштор, максатыңардан эч качан тайбагыла. Эч бир нерсе силерди улуу күрөштөн азгырбасын. Кимдир бирөө адам уулу менен айбандардын жалпы максаты бир, өнүгүү жолу тыгыз байланышта десе укпагыла. Мунун баары калп. Киши өзүнүн, бир гана өзүнүн кызыкчылыгын көздөйт. Жашасын улуу күрөштөгү ынтымак, жолдоштугубуз эч качан ажырабасын! Бардык киши – душман. Бардык жаныбар – дос.

Так ушул маалда коркунучтуу тополоң болуп кетти. Корбашынын сөзүнө кызыккан төрт чоң чычкан ийнинен чыгып келип кеп тыңшап отуруп калыптыр. Бирок айтылган кепти аягына чейин угуу аларга буюрган жок. Шып этип ийиндерине кире качпаганда иттер алардын башын жулуп алмак. Корбашы алдыңкы бутун көтөрүп жаныбарларды тынчтандырды.

Которгон: Насыпбек Асанбаев

(Уландысы бар албетте :))