Коом

Билим берүү да табияттай бирдиктүү болушу керек

5 ноября 2017 г. 17:30 148

Жакшы билим берүү жеке инсандын жашоосун багыттагандай эле, бүтүндөй коомдун да жашоосун багыттайт

Рэйчел Карсондун 1962- жылы жарыкка чыккан "Үнсүз Жаз" аттуу китеби чоң экологиялык кыймыл жараткан болсо, учурда “туруктуулук” жана “туруктуу өнүгүү” сөздөрү ураанга айланып баратат.

БУУнун 17-Туруктуу Өнүгүү Максаттарынын (SDG) ичинен төртүнчүсү – билим берүүнү өнүктүрүү. Бул максат өнүгүүнүн бардык негизги параметрлерине: ден-соолук, бакубат жашоо, жетиштүү киреше, экономикалык коопсуздук жана инсан потенциалын толук өнүктүрүүгө түрткү бере алат.

Билим берүү кандай болушу керек?

Мектеп билим берүүсү коомдун талаптарына жараша ар дайым өзгөрүп туруусу зарыл. Мектеп ар бир баланын индивидуалдык өзгөчөлүгүн өнүктүргөн, демократия идеясына дал келген, социалдык жана экологиялык жоопкерчиликти калыптаган жайларга айлануусу керек.

Идеалдуу билим берүү төмөнкүлөрдү камтышы керек:

  • Дисциплина аралык сабактар: Жаратылыш өз негизинде бирдиктүү болгондуктан, бөлөк-бөтөн курулуш блокторуна бөлүнүп каралуусу мүмкүн эмес. Билим – бул биздин акылыбыздагы жаратылыш тууралуу тушүнүк, аны ар кандай сабактарга, беренелерге бөлүштүрүү туура эмес. Кенен, бири-бирине айкалышкан дисциплиналарды бириктирүү керек;
  • Физикалык жана адистик жөндөмдөр: Булар физикалык өсүүгө жана кол менен иштөө көндүмдөрүн дайыма аткарууга байланыштуу;
  • Интеллектуалдык жөндөмдөр: Чыгармачыл жана сын ой жүгүртүүнү, инновация жана тобокелчиликке жөндөмдүүлүктү арттыруу керек;
  • Философия: Билим берүү окуучулардын ар кандай баалуулук, ишеним жана көз караш системалары менен таанышуусун камсыздашы керек.

Мындай структура окуучуларды башкаруу, баш ийдирүү жана аларга бир ойду таңулоодон алыс болот. Мындан сырткары, окуучу, ата-эне, мугалим жана мектеп биргелешип, окуучунун жөндөмүнө жана кызыгуусуна жараша билим берүүнү уюштурат. Ошентип, бул багыттоочу структуранын алкагында окуучу өзүнө керектүү билим алуу ритмин түзө алат.

Билим алуу чөйрөсүн камсыздоо

Билим алууга ыңгайлуу жана позитивдүү шарт түзүү үчүн мектеп төмөнкү чөйрөлөрдү камсыздоосу керек:

  • Туруктуу чөйрө (hard environment): Класс, ойноо аянттары, китепкана, лаборатория, окуу куралдары, ажаатканалар, ашкана жана башка физикалык инфраструктура;
  • Ийкемдүү чөйрө (soft environment): Мектеп баалуулуктарынын системасы. Мисалы балдарга кам көрүү жана ар бир баланын телегейи тегиз, гармониялуу өнүгүүсүнө жоопкер болуу.

Бул эки чөйрө бириккенде баланын билим алуусуна коопсуз шарт түзүлөт. Мектеп баланын билим алуу кызыгуусун басынткан, ага тоскоол жараткан ар бир физикалык, менталдык жана эмоциялык коркунунчтарды аныктап, аны түп тамыры менен жок кылууга аракеттениши керек.

Туура чөйрөнү уюштуруу билим берүүнүн ажырагыс бөлүгү болуп эсептелет жана окуучулар үчүн өтө маанилүү. Мисалы, сокур балага визуалдык эмес, башкача окуу куралдары керек. Жакыр коомдо ачкачылык билим алууга түздөн-түз физикалык коркунуч жаратат. Жергиликтүү коом мекепке жардам берүүгө милдеттүү. Мектеп болсо ар дайым билим берүү инфраструктурасын жакшыртып, окуучунун мүнөзүнө жараша баалоо жана маданият системасын түзүү аракетинде болушу керек.

Туура тажрыйба алууну камсыздоо

Балдар ар дайым, бардык жерде билим алат. Окуучунун акыл-эс деңгээли анын эмнеге даяр экенин аныктайт. Буга чейинки билим алуу тажрыйбасы мекетепте билим алуу жолун тандоодо негизги орунду ээлейт. Бала билим алууда ийгиликтүү болушу үчүн мугалим окуу процессине сереп салып, окуучулардын туура тажрыйба топтоосуна шарт түзүшү керек:

  • Баланын акыл-эс деңгээлин аныктоо: Жаңы билим эски билимге негизделет. Мисалы, балада сан түшүнүгү болбосо, мугалим сандарды колдонууну үйрөтө албайт. Андыктан баланын учурдагы билим базасын түшүнүү өтө маанилүү. Окуучу жаңы билимди буга чейин өздөштүргөн конструкциялар менен синтездеп түшүнүп, турмушунда колдоно алабы деген маселелер аныкталышы керек;
  • Окуучунун контекстин түшүнүү: Окуучунун ой жүгүртүү процеси, б.а. жаңы маалыматты кантип түшүнүп, жаңы билимди кантип куруп жатат, билим берүүнүн ар кандай ыкмаларын кантип кабыл алып жатканы аныкталат. Кээ бир балдар бир нерсени өз колу, денеси менен жасап көрүп жакшы үйрөнсө, башкалары курдаштары менен бирге жакшы өздөштүрөт. Керектүү окуу натыйжаларына жетүү үчүн окуучунун тажрыйбасын, анын тарыхын жана үй-бүлөдөгү абалын түшүнүү мугалимге жакшы жардам берет;
  • Туура тажрыйба алууну камсыздоо: Туура тажрыйба окуучуну изилдөө жана ачылыштар аркылуу билим алууга шыктандырат. Мугалим менен окуучу мындай тажрыйба топтоодо тең укуктуу өнөктөш болот. Мындан сырткары, мугалим окуучуну керектүү жакка жетелеген багыттоочу да боло алат.

П.С. Нараян, Wipro Ltd, вице-президент, Туруктуу өнүгүү бөлүмүнүн жетекчиси