Экономика

Банк банкрот болсо депозит салгандарга кепилдик барбы? Адис жооп берет

27 сентября 2017 г. 13:25

Наргиза Байөмүрова

Кабарчы

Замандын талабына ылайык финансылык системада инфляция, приватизация, насыя, банкрот деген сыяктуу терминдер коомчулукта кеңири тарады. Алардын дагы бири банк секторунда опол тоодой орду бар депозит системасы (б.а. банктык аманаттар). Депозитти туура ачууну жана андан киреше табуунун жол- жоболору боюнча Улуттук банктын көзөмөл методологиясы жана лицензиялоо башкармалыгынын көзөмөл методологиясыны бөлүмүнүн инспектору Муратов Акылбек BUGUPRESS агенттиги аркылуу түшүндүрмө берди.

Депозит деген эмне?

Банктык салым (депозит) - бул, сактоо жана киреше алуу максатында жеке же юридикалык жактар банкка салган улуттук валютадагы же чет өлкөлүк валютадагы акча каражаттары.

Салымдардын түрлөрү болот

Банктык аманаттар (депозиттер) пайыздык жана пайызсыз болушу мүмкүн. Банктык аманаттар (депозиттер) боюнча эсептер келишим шарттарына жараша төмөнкүдөй бөлүнөт:

- талап боюнча төлөнүүчү банктык аманаттар (депозиттер) боюнча эсептер;

- мөөнөттүү банктык аманаттар (депозиттер) боюнча эсептер;

- кайтаруунун башка шарттарындагы аманаттар боюнча эсептер.

• Талап боюнча төлөнүүчү банктык аманат (депозит) боюнча эсеп - бул, жеке адам же юридикалык жак тарабынан талап боюнча төлөнүүчү банктык аманат (депозит) келишими боюнча акча каражаттарын сактоо жана топтоо үчүн колдонулган, ошондой эле төлөмдөрдү жана эсептешүүлөрдү ишке ашыруу үчүн каралган эсеп.

• Мөөнөттүү банктык аманат (депозит) боюнча эсеп - бул, жеке адамдар жана юридикалык жактар мөөнөттүү банктык аманат келишими боюнча белгилүү убакыт ичинде чегерилген пайыздар боюнча киреше алып келүүчү акча каражаттарын чегерген эсеп.

2017-жылдын 22-июнундан баштап, банктык салымдардын түрлөрү кайтаруунун башка шарттарындагы аманаты менен толукталды. Ушул салым боюнча банк түзүлгөн келишимде белгилүү бир жагдайлардын (окуялардын) келип жетишинде (келип жетпешинде) ал боюнча чегерилген пайыздарды төлөөгө жана аманаттарды кайтарууга милдеттүү дегенди түшүнүүгө болот.

Депозитти ачуудан мурда, пайыздарын караңыз

Биринчиден депозитти ачуу максатына карата ушундай депозиттик продукту бере турган банктардан клиенттер пайыздарды жана мөөнөттөрдү салыштырып өзүнө ылайык депозитти тандоого зарыл. Мындан ары, клиенттер банктык аманаттын келишиминин шарттарын карап чыгыш керек.

Көп пайдалуу жана аз тобокелдикти талап кылган сунушту тандаңыз

Депозитти ачканда банкты тандоо үчүн клиенттер пайыздарды жана мөөнөттөрдү салыштырып өзүнө ылайык депозитти тандоого зарыл. Мында банктык система жана банктардын кызматы тууралуу ар кандай пайдалуу маалыматты жайгаштырган финансылык порталдар (akchabar.kg, bankir.kg) клиенттерге жардам болуп берет. Ушул сайттарда ар бир банктын депозиттердин шарттарын бири бири менен салыштырып, клиенттер эң ыңгайлуу депозитти тандап алышат.

Мүмкүн болгон тобокелдиктерди алдын алуу максатында клиенттер банк жөнүндө жана анын репутация жөнүндө маалыматты карып чыгууга зарыл.

Депозитти сактоо системасы бар

Кыргыз Республикасында депозиттерди коргоо системасын каржылык жактан калктын социалдык-аялуу катмардарынын кызыкчылыктарын коргоо үчүн белгиленген. Депозиттерди коргоо система боюнча суроолорду жөнгө салуу үчүн 2008-жылында Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен “Банктык аманаттарды (депозиттерди) коргоо жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы кабыл алынган.

Депозиттерди коргоо системасы кепилдик учуру келгенде бир клиентке карата 200 миң сом зыяндын компенсация берүү менен банктардын аманатчыларын коргоого жана бүтүндөй каржы тутумунун туруктуулугуна көмөктөшүүгө багытталган.

Банк банкрот болсо аманатчыга кепилдиктер барбы?

Кепилденген депозит – бул Депозиттерди коргоо системасынында катышкан банктын жеке адамдын ар кандай банктык эсеби же депозити. Банк банкрот болгондо ушул Мыйзамга ылайык депозиттер боюнча үстөк пайыздарды кошкондо, ар бир аманатчыга баарысы 200 миң сомдон көп эмес компенсация төлөнүп берилет. Четөлкөлүк валютада кабыл алынган аманаттардын суммасы аманатчыга кепилденген учур келген күнгө карата Улуттук банк белгилеген курс боюнча улуттук валютада төлөнүп берилет. Компенсацияларды төлөп берүү кепилденген учур келгенден кийин 30 календардык күндөн кечиктирилбестен башталууга тийиш.

Депозитти сом менен максатына ылайык салышат

Клиенттер акчаларын сактоонун максатына карата, адистер ушул суроого бир жооп менен айта алышпайт.Банктык эсептер улуттук валютада сыяктуу эле, чет өлкө валютасында ачылышы жана жүргүзүлүшү мүмкүн.

Клиенттердин бизнеси, операциялары же эсептери чет өлкө валютасына тийиш болсо, аларга ылайык депозитти чет элдик валютада ачууга пайдалуу. Клиенттер кандайдыр сатып-алууларды кылуу үчүн акчаны сактоо жана топтоо максаты менен депозитти ачканда, алар улуттук валютада ачылышса пайдалуу болот.

Аманатка берилген каражатты мөөнөтүнөн мурда алышат

Бул маселе банктык аманат боюнча келишимде белгиленет. Эгерде клиент мөөнөттүү банктык аманаттын (депозит) акчасын белгиленген мөөнөт бүткөнгө чейин же келишимде көрсөтүлгөн башка жагдайлар болгонго чейин эле алып кетсе, ал боюнча пайыздар, эгерде келишимде кыйла жогорку пайыздар каралбаса, банк тарабынан талап боюнча төлөнүүчү банктык аманаттарга ылайык төлөнүп берилген пайыз өлчөмүнө дал келген өлчөмдө төлөнүп берилет.

Мөөнөттүү банктык аманат (депозит) боюнча банктык аманаттын (депозиттин) негизги суммасына бөлүп-бөлүп кошумча салууга жана банктык аманат (депозит) келишимине ылайык аманаттын (депозиттин) негизги суммасынан алууга жол берилет.